Izabela Snarska

Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku

 

WYKLUCZENIE SPOŁECZNE

W ŚWIETLE WŁASNYCH BADAŃ EMPIRYCZNYCH

Streszczenie

Nietolerancja przejawia się w dyskryminowaniu oraz nieuzasadnionym odrzucaniu jednostek i grup społecznych odmiennych, nieznanych, przez co często niezrozumiałych. Nietolerancja wobec odmienności to poważny problem współczesnego świata podejmowany nie tylko w badaniach naukowych ale przede wszystkim obserwowany w różnych interakcjach ludzi. Ostatnie miesiące 2015 roku pokazały tę kwestię w reakcjach Polaków i innych narodów na problem uchodźców w Europie. W tej sytuacji refleksja nad tolerancją wobec odmienności religijnej, kulturowej i rasowej oraz nad sposobami adaptacji i integracji nowych obywateli jest istotną, aktualną i ważną społecznie sprawą. Uwzględniając powyższe w Niepaństwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Białymstoku przeprowadzono badania nad zjawiskiem wykluczenia różnych grup społecznych w Polsce. W badaniach szczególnie zwrócono uwagę na zachowania dyskryminacyjne społeczeństwa względem mniejszości narodowych. Celem dociekań była odpowiedź na pytania badawcze: Jakie grupy społeczne są w Polsce dyskryminowane? Jaki jest stopień dyskryminacji i odrzucenia społecznego w Polsce? Jakie cechy jednostki mają znaczenie w procesie dyskryminowania innych jednostek? Do badania użyto testu H. Hamer Wykluczenie społeczne, badającego uogólnioną nietolerancję. Zadaniem każdego respondenta była ocena stopnia wykluczenia społecznego w Polsce danej grupy przez zaznaczenie na sześciostopniowej skali. „1” oznaczała brak wykluczenia, a „6” najwyższy stopień wykluczenia. Badanie kwestionariuszowe zostało przeprowadzone wiosną 2015 roku. W badaniu wzięło udział 161 losowo wybranych osób. Wyniki badania pokazują, że Polska jest krajem średnio tolerancyjnym. W najwyższym stopniu są wykluczane mniejszości narodowe a wśród nich Romowie. Statystycznie osoby zamieszkujące wsie wykazują najwyższy poziom nietolerancji. Wierzący i niewierzący okazują nietolerancję na bardzo zbliżonym poziomie. Stopień religijności też nie ma znaczącego wpływu na tolerancję. Kobiety również często są mniej tolerancyjne od mężczyzn. Młodzi ludzie, mimo otwartych granic i stałego przepływu kulturowego nadal w wielu sytuacjach są nietolerancyjni. Również wykształcenie nie kształtuje w jednostkach postaw tolerancyjnych.

Słowa kluczowe: dyskryminacja, wykluczenie, nietolerancja/tolerancja, marginalizacja, odrzucenie.

 

SOCIAL EXCLUSION IN POLAND

Abstract

Intolerance is manifested in the discrimination or unjustified rejection of individuals or social groups who are different, unknown and thus, often incomprehensible. Intolerance of otherness is a serious problem in the contemporary world, which is not only explored in research but, most of all, observed in various human interactions. In the last months of 2015, this issue was reflected in the reactions of Poles and other nations to the refugee crisis in Europe. In this context, the reflection over tolerance for religious, cultural and racial differences and the ways how to adapt and integrate new citizens is a vital, current and socially important matter. With this in mind, a study of the exclusion of different social groups in Poland was conducted at the Non-state Higher School of Pedagogy in Białystok. The research focused in particular on discriminatory behaviours of the society towards national minorities. The objective of the enquiry was to answer the research questions: Which social groups are discriminated in Poland? What is the level of social discrimination and rejection in Poland? Which individual personal qualities play a role in the process of discriminating other individuals? The research tool was a test by H. Hamer Social Exclusion, which measures generalized intolerance. Each respondent had to assess the degree of social exclusion of a given group in Poland using a six-grade scale where „1” signified the lack of exclusion and „6” – the highest degree of exclusion. The survey research was conducted in spring 2015. The subjects were 161 randomly selected persons. The results of the study show that Poland is a country with a medium level of tolerance. Social exclusion affects the most national minorities with the Roma in particular. Statistically, the highest level of intolerance is manifested by village dwellers. Believers and non-believers show a very similar level of intolerance. Religiousness does not have any significant influence on tolerance, either. Also, women are often less tolerant than men. Young people, despite open borders and constant cultural flow, still tend to be intolerant in many situations. What is more, education does not instill tolerant attitudes in individuals, either.

Key words: discrimination, exclusion, intolerance/tolerance, marginalization, rejection.